Uitwendig gynaecologisch onderzoek

In het kort

Het eerste bezoek aan de gynaecoloog begint met een gesprek waarin u uw klacht vertelt en de gynaecoloog u vragen stelt. Hierna volgt zo nodig een uitwendig en/of inwendig onderzoek van de geslachtsorganen. Bij het uitwendig onderzoek voelt de gynaecoloog aan de buik en bekijkt hij of zij de uitwendige geslachtsorganen. Bij het inwendig onderzoek bekijkt de gynaecoloog met de spreider de schede en de baarmoedermond, en wordt inwendig gevoeld naar de baarmoeder, de eileiders en de eierstokken.

Hoe zien de geslachtsorganen er uit?

Figuur 1. De uitwendige geslachtsorganen (genitalia externa)

De huid rond de schede, de schaamlippen en de clitoris wordt samen de uitwendige geslachtsorganen genoemd. Een ander woord is vulva (zie Aandoeningen van de vulva). De buitenste, grote schaamlippen (labia majora) (3a) zijn behaard. De binnenste, kleine schaamlippen (labia minora) (3b) zijn onbehaard. Zij steken meestal meer naar
buiten dan de grote schaamlippen. Aan de bovenzijde van de binnenste schaamlippen bevindt zich de clitoris (1). Tussen de binnenste schaamlippen bevindt zich de toegang tot de schede (vagina) (4). Net boven de ingang van de schede ligt de opening van de plasbuis (urethra) (2). In de ingang van de vagina bevindt zich het maagdenvlies (hymen) of een restant hiervan. Boven in de schede bevindt zich de baarmoedermond (cervix); dit is het onderste deel van de baarmoeder.

Figuur 2. De inwendige geslachtsorganen (genitalia interna)

De baarmoedermond (1) gaat over in de baarmoederhals. De smalle opening hierin is verbonden met de holte van de baarmoeder (2). Baarmoeder, eierstokken (3) en eileiders (4) liggen in de buikholte en zijn dus niet zichtbaar. Ze zijn wel te voelen bij inwendig onderzoek en kunnen ook worden gezien met een echo.

Voorafgaand aan het onderzoek

De gynaecoloog zal voor het onderzoek plaatsvindt eerst vragen naar de reden van uw komst. Probeer uw klacht zo duidelijk mogelijk voor uzelf onder woorden te brengen, liefst al vóór het eerste bezoek. Meestal is het verstandig uw cyclus bij te houden en de data op te schrijven, zeker de dagen waarop de menstruaties de laatste maanden zijn begonnen. De gynaecoloog zal u vervolgens vragen naar uw algehele gezondheid, naar bijzonderheden in uw familie, of u medicijnen gebruikt, en naar eventuele eerdere zwangerschappen en bevallingen. Ook kan hij of zij vragen stellen over seks. U hoeft zich hierbij niet te schamen; alles wat u bespreekt is vertrouwelijk. Zeker als er in het verleden iets vervelends is gebeurd op seksueel gebied, maar ook als u gewoon opziet tegen het gesprek of het onderzoek, kunt u dit aan de gynaecoloog vertellen.

Het uitwendig gynaecologisch onderzoek

Algemeen

U krijgt eerst de gelegenheid u uit te kleden. Uw bovenkleding en eventueel uw sokken kunt u gewoon aanhouden. Als de instructies niet duidelijk zijn, vraag er dan nogmaals naar. Het onderzoek verloopt gemakkelijker met een lege blaas. Zorg er dus voor dat u geplast hebt. Als u zich hebt uitgekleed kunt op de gynaecologische stoel plaatsnemen. U ligt op uw rug met beide benen opgetrokken en gespreid, ondersteund door been- of voetsteunen. Belangrijk is dat u uw billen iets over de rand van de onderzoekbank schuift om de bekkenbodem zo goed mogelijk te ontspannen. U kunt de gynaecoloog een spiegel vragen om zelf mee te kunnen kijken. Het gynaecologisch onderzoek kan ook tijdens de menstruatie plaatsvinden.

Figuur 3. Houding in de gynaecologische stoel (1. baarmoeder 2. eierstok)

Uitwendig onderzoek
De gynaecoloog begint met het bekijken van de uitwendige geslachtsorganen. De schaamlippen worden gespreid en er wordt gekeken naar de huid rond de schede, de vorm en de ontwikkeling van de schaamlippen en de clitoris. Ook wordt gelet op de kleur, de beharing, en eventuele zwellingen of afwijkingen (zie Aandoeningen van de vulva).

Zie ook inwendig onderzoek.

Bronvermelding: Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) © 2004. Auteur: dr. K.J. Schweizer. Het copyright en de verantwoordelijkheid voor deze informatie berusten bij de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) in Utrecht. Folders en brochures van de NVOG behandelen verschillende verloskundige en gynaecologische klachten, aandoeningen, onderzoeken  en behandelingen. Zo krijgt u een beeld van wat u normaliter aan zorg en voorlichting kunt verwachten. Soms geeft de arts u andere informatie of adviezen, bijvoorbeeld omdat uw situatie anders is of omdat men in het ziekenhuis andere procedures volgt. Schriftelijke voorlichting is altijd een aanvulling op het gesprek met de arts. Daarom is de NVOG juridisch niet aansprakelijk voor eventuele tekortkomingen van deze folder. Wel heeft de Commissie Patiëntenvoorlichting van de NVOG zeer veel aandacht besteed aan de inhoud. Dit betekent dat er geen belangrijke fouten in deze brochure staan, en dat de meerderheid van de Nederlandse gynaecologen het met de inhoud eens is. Wij hopen dat u met deze informatie weloverwogen beslissingen kunt nemen. Andere folders en brochures op het gebied van de verloskunde, gynaecologie en voortplantingsgeneeskunde kunt u vinden op de website van de NVOG: www.nvog.nl, rubriek patiëntenvoorlichting.